 |
Dr. Tevfik Rüştü Aras 1920-1938 yılları arasında 5 dönem milletvekilliği, 1923-1939 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı yapmış, öncesinde İttihat ve Terakki'nin önemli isimlerinden biri olmuş, sonrasında da gazete yazıları yazarak hayatını sürdürmüş siyaset adamıdır.
Yaşamı
1883 yılında Çanakkale'de dünyaya geldi. Beyrut Tıbbiyesi'ni bitirdi ve doktor olarak İzmir, Selanik ve İstanbul'da çeşitli görevlerde bulundu. İttihat ve Terakki'ye girdi. Bir kaynağa göre partinin genel sekreterliğini yaptı. Selanik'te Mustafa Kemal ile yakın arkadaş oldu. 1918'de Meclisi Ali-i Sıhhi (Yüksek Sağlık Kurulu) üyesiydi. Bu arada İzmir'in öndegelen ailelerinden Evliyazade ailesinin reisi Evliyazade Hacı Mehmet Efendi'nin kızı ve dönemin kadın gazete yazarlarından Evliyazade Makbule Hanım ile evlendi.
1920 yılında Ankara'da TBMM 1. Dönem'e Muğla'dan (müstakil Menteşe livası) milletvekili seçildi. İlk dönemde Kastamonu İstiklal Mahkemesi üyeliğine getirildi. 1920 sonbaharında, Türkiye Komünist Fırkası'nın kurucuları arasına girdi. TBMM Hükümeti'nin Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyeti'ne ilk büyükelçi olarak gönderildiği Ali Fuat Cebesoy delegasyonu ile Moskova'ya gitti. TBMM 2. Dönem, 3. Dönem, 4. Dönem ve 5. Dönem'de (1923'ten 1939'a kadar) İzmir milletvekilliğinde bulundu.
4 Mart 1925'te Takriri Sükun Kanunu'ndan sonra kurulan 4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti'nde Hariciye Vekili oldu. Atatürk'ün ölümüne kadar kurulan bütün kabinelerde bu görevi sürdürdü. Atatürk'ün komşu ülkelerle iyi ilişkiler ve hegemonyacılığa karşı çıkmaya dayalı dış politikasının kilit ismi ve sözcüsü oldu. Sovyet Dışişleri Komiseri Litvinov'un davetlisi olarak üç kere Rusya'ya gitti. 1926'da Odessa'da, 1930'da ve 1937'de Moskova'da Sovyet ileri gelenleriyle görüşmeler yaptı. 1939'da Londra Büyükelçiliğine atandı ve üç buçuk yıl İngiltere'de kaldı. 1943'te emekli oldu. Savaşın sonlarında İstanbul basınında (Özellikle Tan Gazetesinde) yazılar yazdı. Demokrat Parti'nin kuruluş mücadelesini destekledi. (kızı Fatin Rüştü Zorlu ile evlenmiştir) 1952-1959 yıllarında İş Bankası Yönetim Kurulu Başkanlığı yaptı.
Tevfik Rüştü Aras'ın Dışişleri Bakanlığı sırasında verdiği söylevleri Numan Menemencioğlu tarafından derlenerek "Lozan'ın İzlerinde On Yıl" (1937) ismi altında kitap haline getirilmiştir. Günlük basında çıkan yazılarının güncel olmayanlarını "Görüşlerim" (1945 ve 1963) adlı iki cilt kitapta toplayan Tevfik Rüştü Aras, 1972 yılında İstanbul'da öldü. Rumelihisarı'nda toprağa verildi.
Kaynak
www. kimkimdir. gen. tr
Önce gelen: Şükrü Kaya Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanı 4 Mart 1925 - 11 Kasım 1938 Sonra gelen: Şükrü Saraçoğlu T. C. Dışişleri Bakanları -
Bekir Sami Bey - Ahmet Muhtar Mollaoğlu - Yusuf Kemal Tengirşenk - İsmet İnönü - Şükrü Kaya - Tevfik Rüştü Aras - Şükrü Saracoğlu - Numan Menemencioğlu - Hasan Saka - Necmettin Sadık Sadak - Mehmet Fuat Köprülü - Fatin Rüştü Zorlu - Selim Rauf Sarper - Feridun Cemal Erkin - Hasan Esat Işık - İhsan Sabri Çağlayangil - Osman Olcay - Haluk Bayülken - Turan Güneş - Melih Esenbel - Gündüz Ökçün - Hayrettin Erkmen - İlter Türkmen - Vahit Melih Halefoğlu - Mesut Yılmaz - Ali Bozer - Ahmet Kurtcebe Alptemoçin - Safa Giray - Hikmet Çetin - Mümtaz Soysal - Murat Karayalçın - Erdal İnönü - Coşkun Kırca - Deniz Baykal - Emre Gönensay - Tansu Çiller - İsmail Cem - Şükrü Sina Gürel - Yaşar Yakış - Abdullah Gül - Ali Babacan -
4. Hükümet - 3. İnönü Hükümeti (3 Mart 1925 - 1 Kasım 1927) -
Başvekil: İsmet İnönü Adliye Vekili: Mahmut Esat Bozkurt - Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) Vekili: Mehmet Recep Peker - Dahiliye Vekili: Mahmut Cemil Uybadın - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - Maliye Vekili: Hasan Saka - Mustafa Abdülhalik Renda - Maarif Vekili: Mustafa Necati Uğural - Hamdullah Suphi Tanrıöver - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Süleyman Sırrı Bey - Ali Cenani - Behiç Erkin - Sıhhiye Vekili: Refik Saydam - Ziraat Vekili:: Sabri Toprak - Ticaret Vekili:: Ali Cenani - Mustafa Rahmi Köken - Bahriye (Denizcilik) Vekili:: İhsan Eryavuz
5. Hükümet - 4. İnönü Hükümeti (1 Kasım 1927 - 27 Eylül 1930) -
Başvekil: İsmet İnönü Adliye Vekili: Mahmut Esat Bozkurt - Müdafa-i Milliye (Milli Savunma) ve Bahriye Vekaleti Vekili: Mustafa Abdülhalik Renda - Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - İktisat Vekili: Şakir Kesebir - Mustafa Rahmi Köken - Maliye Vekili: Şükrü Saracoğlu - Maarif Vekili: Mustafa Necati Uğural - Mehmet Recep Peker - Hüseyin Vasıf Çınar - İsmet İnönü - Cemal Hüsnü Taray - Refik Saydam - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Behiç Erkin - Mehmet Recep Peker - Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Refik Saydam - Ziraat Vekili ve Ticaret Vekaleti Vekili:: Mustafa Rahmi Köken
6. Hükümet - 5. İnönü Hükümeti (27 Eylül 1930 - 4 Mayıs 1931) -
Başvekil: İsmet İnönü Adliye Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk - Müdafa-i Milliye Vekili: Zekai Apaydın - Mustafa Abdülhalik Renda - Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - İktisat Vekili: Mustafa Şeref Özkan - Maliye Vekili: Şükrü Saracoğlu - Mustafa Abdülhalik Renda - Maarif Vekili: Esat Sagay - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Hilmi Uran - Zekai Apaydın - Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Refik Saydam -
7. Hükümet - 6. İnönü Hükümeti (4 Mayıs 1931 - 1 Mart 1935) -
Başvekil: İsmet İnönü Gümrük ve İnhisarlar Vekili: Ali Rana Tarhan - Adliye Vekili: Şükrü Saracoğlu - Müdafa-i Milliye Vekili: Zekai Apaydın - Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - İktisat Vekili: Mustafa Şeref Özkan - Mahmut Celal Bayar Maliye Vekili: Fuat Ağralı - Mustafa Abdülhalik Renda - Maarif Vekili: Esat Sagay - Refik Saydam - Reşit Galip Bey - Zeynel Abidin Özmen - Yusuf Hikmet Bayur - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ali Çetinkaya - Hilmi Uran - Fuat Ağralı - Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Refik Saydam
8. Hükümet - 7. İnönü Hükümeti (1 Mart 1935 - 25 Ekim 1937) -
Başvekil: İsmet İnönü Gümrük ve İnhisarlar Vekili: Ali Rana Tarhan - Adliye Vekili: Şükrü Saracoğlu - Yusuf Kemal Tengirşenk - Müdafa-i Milliye Vekili: Kazım Özalp - Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - Maliye Vekili: Fuat Ağralı - İktisat Vekili: Mahmut Celal Bayar Maarif Vekili: Zeynel Abidin Özmen - Saffet Arıkan - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ali Çetinkaya › (v. ) Sırrı Day › Ali Çetinkaya - Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Refik Saydam - Ziraat Vekili: Şakir Kesebir - Reşat Muhlis Erkmen
9. Hükümet - 1. Bayar Hükümeti (25 Ekim 1937 - 11 Kasım 1938) -
Başvekil: Mahmut Celal Bayar Gümrük ve İnhisarlar Vekili: Ali Rana Tarhan - Adliye Vekili: Şükrü Saracoğlu Müdafa-i Milliye Vekili: Kazım Özalp - Dahiliye Vekili: Şükrü Kaya - Hariciye Vekili: Tevfik Rüştü Aras - Maliye Vekili: Fuat Ağralı - İktisat Vekili: Şakir Kesebir Maarif Vekili: Saffet Arıkan - Nafia (Bayındırlık) Vekili: Ali Çetinkaya - Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Ahmet Hulusi Alataş - Ziraat Vekili: Şakir Kesebir - Faik Kurdoğlu
|
