 |
Mehmet Ali Ayni (doğum. 25 Şubat, 25 Zilkade 1285 1868 Serfiçe Manastır) - (ö 29 Kasım 1943) , Türk bürokrat.
Ailesi aslen Konya'lıdır. Serfiçe Sıbyan Mektebi'ne devam etti. 8 yaşlarında iken ailesiyle birlikte önce Selanik'e, ardından İstanbul'a geldi. Bir müddet Çiçekpazarı Rüşdiyesi'ne devam etti. Babasının görevi dolasısıyla Sana, Yemen'e gitti, burada Askeri Rüşdiye'ye devam etti, dışardan Fransızca dersleri aldı. 2 sene sonra ailesiyle İstanbul'a döndü, Gülhane Askeri Rüşdiyesi, Mülkiye'nin İdadi kısmı ve yüksek kısmından mezun oldu ( 1888) . Mülkiye'de Edebiyat hocası Recaizade Mahmud Ekrem, tarih hocası Mizancı Murad Bey idi.
İstanbul Hukuk Mektebi, Edirne İdadisi (1889) , Dedeağaç (1890) , Halep (1892) , Diyarbakır (1893) da öğretmenlik ve Maarif Müdürlükleri yaptı. Diyarbakır'da Süleyman Nazif'le dost oldu. İstanbul'a dönüşünde (1895) Maarif Nezareti İstatistik Başkatibi oldu. Maariften ayrılarak idareciliğe başladı; Kosova (1897) ve Kastamonu (1899) vilayet mektupçusu oldu. Sinop Sancağı Mutasarrıf vekilliği yaptı (1902) . Kastamonu'da görev yaparken Kastamonu Vilayet Matbaası'nı kurdu. 1903-1912 yılları arasında Taiz, Yemen, Ammere, Basra, Karesi (Balıkesir) , Lazhiye Mutasarraflığı; Elazığ, Yanya, Arnavutluk, Trabzon valiliği yaptı. Bu son görevinden Talat Paşa'nın emriyle 1913 yılında emekliye sevkedildi.
Emrullah Efendi'nin tavsiyesi üzerine Darulfunun Edebiyat Fakultesi Felsefe Müderrisliğine getirildi (1914) . Edebiyat Fakultesi Reisi seçildi (1915) , bu görevde iken Edebiyat Fakultesi Mecmuası'nı kurdu. Istılahatı İlmiye Encümeni'nde görev aldı ve Felsefe terimlerinin tesbitinde büyük emekleri geçti. Bu görevlerine ek olarak Çamlıca Kız Lisesi'nde, Daru'l-Funun Tasavvuf Şubesi'nde ve Medresetu'r-Reşad'da hocalık yaptı. Mürareke'den sonra İttihatcılardan diye Şeyhulislam Mustafa Sabri tarafından görevine son verildi. 1922 yılında TBMM Hükümeti tarafından Medresetu'r-Reşad'daki görevine iade edildi. Ankara'ya çağrıldı ve Şeriye ve Evkaf Vekaleti bünyesinde kurulan Telifat ve Tetkikatı İslamiyye üyeliğine getirildi. 1924 e kadar bu görevde kaldı. İstanbul'a döndü. İlahiyet Fakultesi'nde Tasavvuf, Harbiye'de Ahlak, Harp Akademisi'nde Siyasi Tarih okuttu. Türkiye'yi temsilen Uluslararası Felsefe Kongrelerine katıldı. 1935 de ikinci defa emekliğe sevkedildi. 1937 yılında tedavi için gittiği Paris dönüşünde, İstanbul Kütüphaneleri Tasnif Komisyonu Reisliğine getirildi.
75. doğum yıldönümü dolayısıyla 1943 yılında Eminönü Halkevi'nde kendisine bir jubile yapıldı. Geçirdiği ameliyattan kurtulamayarak 29 Kasım da İstanbul'da öldü. Zincirlikuyu Mezarlığına defnedildi.
Balıkesir Valileri -
Osmanlı Dönemi Mehmet Ali Ayni Cumhuriyet Dönemi Fahrettin Tiritoğlu (1923-1925) : Mümtaz Bey (1925-1927) : Salim Özdemir Günday (1927-1931) : İbrahim Ethem Akıncı (1931-1933) : Salim Gündoğan (1934-1936) : İbrahim Ethem Aykut (1936-1939) : Recai Güreli (1939-1943) : Hasan Faik Türeli (1943-1944) : Mustafa Sabri Öney (1944-1945) : Fazlı Güleç (1945-1948) : Ziya Tekeli (1948-1950) : Sıddık Fehmi Tümürkan (1950-1950) : Esat Kaya Ayman (1950-1951) : Recai Türeli (1951-1952) : Nurettin Aynuksa (1952-1955) : Hilmi İncesulu (1955-1957) : Kazım Arat (1957-1960) : Sait Koçak (1960-1960) : Zahid Kırağlı (1960-1964) : Fethi Tansuk (1964-1965) : Mehmet Fahri Centel (1965-1967) : Fahrettin Akkutlu (1967-1970) : Niyazi Akı (1970-1975) : Naci Babacan (1975-1978) : İbrahim Önen (1978-1979) : Münir Raif Güney (1979-1980) : Nihat Oğuz Bor (1980-1980) : Orhan A. Erbuğ (1980-1981) : Fikret Turgut Sayın (1981-1983) : Ahmet Başsoy (1983-1985) : Feyzi Yetkiner (1985-1988) : Kemal Esensoy (1988-1991) : Enver Hızlan (1991-1992) : Kadir Uysal (1992-1993) : Rıza Akdemir (1993-1995) : Yahya Gür (1995-1997) : Alaaddin Yüksel (1997-2000) : Utku Acun (2000-2003) : Atıl Üzelgün (2003-2005) : Selahattin Hatipoğlu (2006- )
Bitlis valileri -
Osmanlı Dönemi Mehmet Hüsnü Zadıl (1913-1913) : Mehmet Ali Ayni (1913-1913) : Mustafa Abdülhalik Renda (1913-1919) : Ahmet Reşit Paşa (1918-1919) : Ahmet Mazhar Mufit Kansu (1919-1921) : Süleyman Sami Kepenek (1921-1922) Cumhuriyet Dönemi Zihni Orhon (1922-1924) : Kazım Dirik (1924-1926) : Halit Bey (1926-1926) : Fahri Bey (1926-1926) : Zeynel Abidin Özmen (1927-1936) : H. Fehmi Süerdem (1936-1937) : Mehmet Rıfat Şahinbaş (1938-1939) : Sedat Aziz Erim (1939-1942) : Hulusi Devrimler (1940-1942) : Mustafa Asım Türkeli (1943-1945) : Ali Sakıp Beygo (1945-1947) : Seracettin Saraç (1947-1947) : Cahit Ortaç (1947-1947) : İhsan Kahyaoğlu (1947-1950) : Mehmet Nazım Üner (1950-1950) : Hıfzı Tüz (1950-1951) : Nadir Tüzün (1951-1955) : Niyazi Toker (1955-1955) : Necmettin Kuteş (1955-1957) : Rifat Bingöl (1957-1957) : Ruhi Çalışlar (1957-1959) : Mehmet Muhsin Gökkaya (1959-1960) : Vefa Poyraz (1960-1961) : Nurettin Hazar (1961-1962) : Nusret Udunç (1962-1964) : Abdullah Asım İğneciler (1964-1966) : Celal Turgut Guvenç (1966-1968) : Halil Memik (1968-1970) : Cemal Orhan Mirkelam (1970-1972) : Mehmet Emin Dündar (1972-1975) : A. Fuat Çapanoğlu (1975-1977) : Erol Zihni Gürsoy (1978-1979) : Ertan Yaramanoğlu (1979-1981) : Yilmaz Ergün (1981-1984) : Mehmet Us (1984-1986) : Mustafayıldırım (1986-1988) : Şükrü Ergün Özakman (1988-1989) : Ali Sakallı (1989-1990) : Aydın Güçlü (1990-1991) : Yener Rakıcıoglu (1991-1992) : Fethi Tunç (1992-1993) : Osman Badraslı (1993-1995) : Kemal Esensoy (1995-1995) : Şükrü Kocatepe (1995-1997) : Kemalettin M. Köksal (1997-2000) : Uğur Boran (2000-2003) : Mehmet Asım Hacımustafaoğlu (2003-2006)
Trabzon Valileri -
Osmanlı Dönemi Süleyman Nazif : Mehmet Ali Ayni Cumhuriyet Dönemi Nazım Bey (1923-1924) : Cemal Bey (1924-1924) : Sait Kıymaz Bey (1924-1928) : Hilmi Bey (1928-1929) : Ali Galip Pekel (1929-1931) : Rıfat Danışman (1931-1937) : Yahya Sezai Uzay (1937-1938) : Refik Koraltan (1938-1939) : Osman Sabri Adal (1939-1940) : Naci Kıcıman (1941-1942) : Salim Günday (1942-1948) : Necmettin Ergin (1948-1950) : Memduh Payzın (1950-1951) : Kamuran Cuhruk (1951-1953) : Adil Ciğeroğlu (1953-1955) : Muhlis Babaoğlu (1955-1957) : İsmail Hakkı Baykal (1957-1960) : Hayrettin Nakipoğlu (1960-1960) : Fethi Tansuk (1960-1961) : Kamuran Çuhruk (1961-1961) : Vefa Poyraz (1961-1964) : M. Burhanettin Özkul (1964-1966) : Fahrettin Akkutlu (1966-1967) : Celal Kayacan (1967-1968) : Kemalettin Gazezoğlu (1968-1970) : Ömer Lütfi Hancıoğlu (1970-1971) : Ziya Kasnakoğlu (1972-1974) : Ziya Çoker (1974-1978) : Münir Raif Güney (1978-1979) : Ali Rıza Yaradanakul (1979-1981) : Agah Büyüksağiş (1981-1984) : Yılmaz Ergun (1984-1986) : Enver Hızlan (1986-1991) : Kemal Esensoy (1991-1993) : Alaaddin Yüksel (1993-1996) : İsmet Gürbüz Civelek (1996-1999) : Adil Yazar (1999-2003) : Aslan Yıldırım (2003-2004) : Hüseyin Yavuzdemir (2004-2007) : Nuri Okutan (2006- )
Eserleri
Nazari ve Ameli İstatistik, 1890 Huccetu'l-İslam Gazali, Malumatı Nafiayı Fenniye, Fakir, N. Meyra'dan, Küçük Umumi Tarih, Tarihi Edebi Alem, Ziraat Dersleri, Huccetul İslam, Hükmü Cumhur, Örfiyatı Siyasiye ve Ahlakıye, İlim ve Felsefe, Terbiyeye aid Tatbikat ile birlikte Ruhiyat Dersleri, Muallimi Sani Farabi, Şeyhi Ekberi Niçin Severim, Inkıdat ve Mülahazalar, Tasavvuf Tarihi, Felsefe Tarifi, Ahlak Dersleri, Hacı Bayramı Veli, Reybilik, Bedbinlik, la İlahilik nedir?, Daru'l-Funun Tarihi, Türk Mantıkçıları, Ruhul Beyan Müelllifi Bursalı İsmail Hakkı Hakkında Bir Tedkik, Demokrasi Nedir?, Hergün Bunu Oku, Un grand saint de l'Islam: Abd al-Kadir Guilani, La Quintessence de la philosophie de Ibn Arabi, Türk Ahlakçıları, Milliyetcilik, Türk Azizleri I Bursalı İsmail Hakkı, Hayat Nedir? |
