 |
Lütfi Kırdar (doğum. 1887- ö. 17 Şubat 1961) , doktor, devlet adamı, asker, Manisa ve İstanbul valisi, Milletvekili ve sağlık bakanı.
Gençliği
Lütfi Kırdar 1889 yılında Kerkük'te dünyaya geldi. Bu şehrin "Kırdarzadeler" diye tanınan köklü bir ailesindendir. İlk ve orta öğrenimini Kerkük'te, lise öğrenimini Bağdat'ta tamamlayarak, 1908'de İstanbul'a geldi ve Tıp Fakültesine girdi. Balkan Savaşı çıkınca gönüllü olarak savaşa katılan Kırdar, savaştan sonra Tıp Fakültesinden (1913) mezun oldu. Meslek hayatına Necef Belediyesi Tabibi olarak başlayan Lütfi Kırdar, I. Dünya Savaşının başlamasıyla orduya katıldı.
Savaştan sonra Aşiretler ve Muhacirler Genel Sağlık Hizmetleri Müdürlüğü yaparak, Erzurum Kongresinin toplandığı günlerde Kızılay Sağlık Heyeti Reisi olarak Atatürk'ün emrinde Erzurum'da görev aldı. Kurtuluş Savaşı sırasında Kızılay Sağlık ve Sıhhi İmdat Ekibi Başkanı olarak görev yaptı. Milli Mücadelenin her safhasına katıldı ve İstiklal Madalyası aldı.
Cumhuriyet dönemindeki hizmetleri
Kurtuluş Savaşından sonra 1923'te Viyana ve Münih'te göz hastalıkları ihtisası yaptı. 1924'te Türkiye'ye döndü ve İzmir Sıhhat Müdürlüğüne tayin edildi. Kendi isteğiyle 1933'te İzmir Memleket Hastanesi göz kliniğine atandı. 1935'te Kütahya'dan milletvekili oldu. 1936'da Manisa, 1938'de İstanbul valiliğine ve belediye başkanlığına atandı. Bu son görevi 12 yıl sürdürdü. İstanbul Harbiye'deki Spor ve Sergi Sarayı, Açıkhava Tiyatrosu, Dolmabahçe'deki İnönü Stadyumu, Taksim Meydanı ve Atatürk Bulvarı onun döneminde yapıldı.
1949'da İstanbul valiliği ve belediye başkanlığından alınıp, Stokholm Büyükelçiliği'ne atanan Kırdar, aynı yılın Aralık ayında yapılan ara seçimlerde CHP'den Manisa Milletvekili olarak Meclis'e girdi (1949-1950) . 14 Mayıs 1950'deki milletvekili seçiminde kaybetti. 1954 seçimlerinde DP'den İstanbul bağımsız milletvekili oldu. 1957'de yeniden milletvekili oldu. Son Adnan Menderes hükümetinde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı (1957-1960) olarak görev yaptı. 27 Mayıs 1960 askeri ihtilali ne kadar bu görevde kaldı. 27 Mayıs'ta tutuklandı. Yargılandığı Yassıada'da 17 Şubat 1961'de geçirdiği bir kalp krizi sonucu yaşama veda etti. 19 Şubat 1961'deki olaylı bir cenaze töreninden sonra Zincirlikuyu Mezarlığı'na gömüldü. Erdem Kırdar ve Üner Kırdar isimli iki oğlu vardır.
Önce gelen: Nafiz Körez Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanı 26 Kasım 1957 - 27 Mayıs 1960 Sonra gelen: Nusret Karasu İstanbul Valileri -
Esat Bey : Ali Haydar Yuluğ : Raşit Bigat : Süleyman Sami Kepenek : Mithat Bey : Muhittin Üstündağ : Lütfi Kırdar : Fahrettin Kerim Gökay : Mehmet Mümtaz Tarhan : Ethem Yetkiner : Refik Tulga : Niyazi Akı : Vefa Poyraz : Namık Kemal Şentürk : İhsan Tekin : Orhan Erbuğ : Nevzat Ayaz : Cahit Bayar : Hayri Kozakçıoğlu : Rıdvan Yenişen : Kutlu Aktaş : Erol Çakır : Muammer Güler
Manisa valileri -
Hüseyin Aziz Akyürek (Mutasarrıf) (1922-1923) : Müştak Lütfi Bey (1923-1926) : Nusret Bey (1926-1929) : Ali Fuat Bey (1930-1933) : Murat Germen (1933-1936) : Dr. Lütfi Kırdar (1936-1938) : Osman Şahinbaş (1938-1939) : Hasan Faik Türeli (1939-1942) : Ali Akif Eyidoğan (1942-1942) : Ali Rıza Çevik (1942-1949) : Mithat Uyguç (Vali Yrd. ) (1950-1950) : Recai Türeli (1950-1951) : Cemal Dinç (1952-1953) : Gafur Soylu (1953-1654) : Nihat Danışman (1954-1955) : Şefik Şan (1955-1957) : İbrahim Tevfik Kutlar (1957-1959) : Enver Saatçıgil (1959-1960) : Emin Aysan (1960-1960) : Celal Kasaroğlu (1960-1961) : Niyazi Aras (1961-1966) : Abdullah Asım İğneciler (1966-1967) : Ahmet Balkan (1968-1970) : Ahmet Vefik Kitapçıgil (1970-1975) : Erol Yavuz (1975-1978) : Mustafa Yörükoğlu (1978-1979) : Fahrattin Turan (1979-1981) : Erol Zihni Gürsoy (1981-1984) : Rafet Üçelli (1984-1991) : Fahrettin Ölmez (Vali Yrd. ) (1991-1992) : Sami Sönmez (1992-1993) : Mehmet Necati Çetinkaya (1993-1995) : Nurdoğan Kaya (Vali Yrd. ) (1995-1996) : Muzaffer Ecemiş (1996-2001) : Mustafa Rasih Özbek (2001-2003) : Orhan Işın (2003-2006) : Refik Arslan Öztürk (2006- )
23. Hükümet - 5. Menderes Hükümeti (25 Kasım 1957 - 27 Mayıs 1960) -
Başbakan: Adnan Menderes Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı: Medeni Berk - Ahmet Tevfik İleri Devlet Bakanı: Samet Ağaoğlu - Muzaffer Kurbanoğlu - Ahmet Haluk Şaman - Abdullah Aker - Yusuf İzzet Akçal - Emin Kalafat Gümrük ve Tekel Bakanı: Hadi Hüsman - Adalet Bakanı: Esat Budakoğlu - Hüseyin Celal Yardımcı - Milli Savunma Bakanı: Şemi Ergin - İbrahim Ethem Menderes - İçişleri Bakanı: Namık Gedik - Dışişleri Bakanı: Fatin Rüştü Zorlu - Maliye Bakanı: Hasan Polatkan - Milli Eğitim Bakanı: Ahmet Tevfik İleri - Mehmet Atıf Benderlioğlu - Hüseyin Celal Yardımcı - Bayındırlık Bakanı: Ahmet Tevfik İleri - İbrahim Etem Menderes - İmar ve İskan Bakanı: Hayrettin Erkmen - Medeni Berk - Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanı : Lütfi Kırdar - Ulaştırma Bakanı: Muzaffer Kurbanoğlu - Şemi Ergin - Fevzi Uçaner - Tarım Bakanı: Nedim Ökmen - Çalışma Bakanı: Ahmet Haluk Şaman - Hayrettin Erkmen - Abdullah Aker - Sanayi Bakanı: Abdullah Aker - Samet Ağaoğlu - İbrahim Sıtkı Yırcalı - Hayrettin Erkmen - Ahmet Sebati Ataman - Hasan Polatkan - Basın, Yayın ve Turizm Bakanı: Ali Server Somuncuoğlu - Ahmet Haluk Şaman - İbrahim Sıtkı Yırcalı - Koordinasyon Bakanı: Ahmet Sebati Ataman - Abdullah Aker
İstanbul Belediye Başkanları (Cumhuriyet Dönemi) -
27 Mayıs 1960 Öncesi (Valiler) Ali Haydar Yuluğ : Emin Erkul : Muhittin Üstündağ : Lütfi Kırdar : Fahrettin Kerim Gökay : Kemal Hadımlı : Mehmet Mümtaz Tarhan : Ethem Yetkiner : Kemal Aygün : 27 Mayıs 1960 Sonrası Refik Tulga : Şefik Erensü : Refik Tulga : Turan Ertuğ : Kadri İlkay : Kamuran Görgün : Niyazi Akı : Mustafa Necdet Uğur : Haşim İşcan : Faruk Ilgaz : Fahri Atabey : Ahmet İsvan : Aytekin Kotil : İsmet Hakkı Akansel : Ecmel Kutay : Abdullah Tırtıl : Bedrettin Dalan : Nurettin Sözen : Recep Tayyip Erdoğan : Ali Müfit Gürtuna : Kadir Topbaş
|
