 |
İsmail Gaspıralı (Gasprinskiy) , (doğum. 8 Mart 1851 - ö. 11 Eylül 1914) . Kırım Tatarı eğitimci, yayıncı ve politikacı. Gaspıralı, Rus İmparatorluğu'nda Türk ve İslam toplumlarının eğitim, kültür reformu ve modernleşmeye ihtiyacı olduğunu farkeden ilk ve tek Müslüman entelektüeldir. Soyadı, Kırım'daki Gaspra şehrinden gelmektedir.
İsmail Gaspıralı -
Gaspıralı düşüncelerini 1883'te kuruduğu ve 1918'e kadar varlığını sürdüren "Tercüman" adlı gazetesiyle yaymıştır. Yayınlarında Turki halkları birlik ve dayanışmaya çağırdı.
" Dilde, fikirde, işte birlik! "
sözüyle Türk halklarındaki birlikteliğin temel ilkelerini oluşturmuş ve günümüzde de bu söz bu birlik mücadelesinin hedefini göstermektedir.
Gaspıralı, modernleşmenin Avrupalılaşma olduğunu savundu. Modernleşmenin tek yolunun eğitim olduğuna inanıyordu. O İslam okullarındaki çoğunlukla din üzerinde yoğunlaşan eğitim sistemini eleştirdi ve çocukların ana dillerini daha etkili konuşmalarını sağlayacak yeni bir öğretim sistemi kurdu, bu şekilde yeni müfredatı sundu. 1881 tarihli bir yazısında:
" Geri kalmışlığımızın tek nedeni cehaletimizdir. Avrupa'da neyin icat edildiğine veya neler olduğuna dair hiçbir fikrimiz yok. Bu izolasyondan kurtulmak için bunları okuyabiliyor olmamız gerekirdi; Avrupa fikirlerini yine Avrupalı kaynaklardan öğrenmeliyiz. İlk ve orta okullarımızın müfredatlarına bu dersleri koymalıyız ki, göz bebeklerimiz yani öğrencilerimiz bu fikirlere ulaşabilsin. "
diyerek düşüncelerini ortaya koymuştur.
Gaspıralı abidesi, Bahçesaray -
Gaspıralı kadınlar için alem-i Nisvan (Kadınlar Dünyası) adlı bir dergi çıkarımış ve bu dergiyi kızı Şefika yayına hazırlamıştır. Çocuklar için de alem-i Subyan (Çocuklar Dünyası) adlı bir yayın çıkarmıştır. Gaspıralı, İslam Biriği'nin (İttifaq-i Müslümanlar) kurucularından biridir; 1907'de kurulan birlik Rus İmparatorluğu'ndaki Müslüman Türk entelektüelleri birleştirmiştir. Ayrıca ilk Rus Müslüman kongresinin organizatörlerinden biriydi ve Rusya'daki Müslüman insanlar için sosyal ve dini reformlar oluşturmayı amaçlıyordu.
Eserleri
Gazeteler
Tercüman (Bahçesaray, 1883-1918) Alem-i Nisvan (Bahçesaray, 1906-1910) Alem-i Sibyan (Bahçesaray, 1906-1912?) Al-Nahdah/The Renaissance (Kahire, 1908) Kha! Kha! Kha! (Bahçesaray, 1906-?) İsmail Gaspıralı "Gasprinskiy" -
KitaplarRusskoe Musulmanstvo (Urıs islam) Simfereopol, 1881 Salname-i Türki (Bahçesaray, 1882) Mirat-ı Cedid (Bahçesaray, 1882) Hoca-ı Sibyan (Bahçesaray, 1884; 3. bas. 1892; 7. bas. 1898) Avrupa Medeniyetine Bir Nazar-ı Muvazene (Bahçesaray, 1885) İslamlara dair Nizamlar ve İmtiyazlar (Bahçesaray, 1885) Rusya Coğrafyası (Bahçesaray, 1885) İki Bahadır (Bahçesaray, 1886) Kıraat-i Türki (Bahçesaray, 1886; 2. bas. 1894) Maişet Muharebesi (Bahçesaray, 1886) Kolera Vebası ve Onun Deva ve Darusu (Bahçesaray, 1887) Bahtiyar Nazım (Bahçesaray, 1889) Atlaslı Cihanname (Bahçesaray, 1889) Medeniyet-i Islamiye (Bahçesaray, 1889) Garaib-i Adat-i Akvam (Bahçesaray, 1890) Arslan Kız (Bahçesaray, 1894) Mektep ve Usul-i Cedid Nedir? (Bahçesaray, 1894) Risale-i Terkib (Bahçesaray, 1894) Russko-vostochnoe Soglashenie (Bahçesaray, 1896) Hesab. Muhtasar Ilm-i Hesab ve Mesa'il-i Hesabiye (Bahçesaray, 1897) Her Gün Gerek Zakonlar (Bahçesaray, 1897) Rehber-i İslamiye (Bahçesaray, 1898) Şara'it al-Islam (Bahçesaray, 1897) Rehber-i Mu'allimin (Mu'allimlere Yoldaş) (Bahçesaray, 1898) Türkistan Uleması (Bahçesaray, 1900) Mevlud-i Cenab-ı Hazret-i Ali (Bahçesaray, 1900) Beden-i İnsan (Bahçesaray, 1901) Iran. Resimli Mecmua (Bahçesaray, 1901) Mebadi-yi Temeddün-i Islamiyan-i Rus Meşhur Payitahtlar (Bahçesaray, 1901) Usul-i Edeb (Şark ve Garb Kaideleri) (Bahçesaray, 1901) Zoraki Tabib (Bahçesaray, 1901) Malumat-i Nafia (Bahçesaray, 1901) Tashih-i Akaidden (Bahçesaray, 1901) Temsilat-i Krilof (Bahçesaray, 1901) Asya'da Komşularımız (Bahçesaray, 1903) Daru-l Rahat Müslümanları (Bahçesaray, 1906) Müslüman Kongresi (Bahçesaray, 1909)
Makaleler"Türk yurducularına" (Türk Yurdu 1: 190-95, 1328 1912) "Hind yolundan" (Türk Yurdu 1: 307-10, 1328, 1912) "Hind'den dönerken" (Türk Yurdu 1: 369-71, 1328, 1912) "Muhaceret muntazama" (Türk Yurdu 1: 706-13, 1328, 1913) Ismail bey Gaspıralı |
