 |
Elmalılı Muhammed Hamdi Yazır en başarılı Türkçe Kuran tefsirlerinden birini telif etmiş din adamı, çevirmen ve hattat idi.
Yaşamı
1878'de Antalya'nın Elmalı kazasında dünyaya geldi. Ailesi aslen Burdurlu olup, babası Hoca Numan Efendi'dir. Numan Efendi daha küçük yaşlardayken Burdur'un Gölhisar kazasının (Yazır Türkmenleri nce kurulmuş) Yazır köyünden ayrılarak Elmalı'ya gelmiş, tahsilini orada tamamlamış, Şeriye Mahkemesi başkatibi olmuştur. Annesi Elmalı Alimlerinden Esad Efendi'nin kızı Fatma hanımdır.
Elmalılı Hafız Muhammed Hamdi Yazır ilk ve ortaokul tahsilini (Rüşdiye) Elmalı'da gördü. Hafızlığını da tamamladıktan sonra, Arapça okudu ve İslami ilimler i öğrenmek için, dayısı Hoca Mustafa Sarılar Efendi ile birlikte 1895'de İstanbul'a geldi. Kayserili Mahmud Hamdi Efendi'nin Beyazıt Camii'ndeki derslerine devam etti. Devrin ilerigelen değerli hocalarından ders görerek icazet aldı. Mekteb-i Nuvvab'a girdi ve buradan birincilikle mezun olarak kadılık icazeti aldı. 1905'ten itibaren Beyazıt Camii'nde talebelere ders vermeye başladı ve bu hizmeti 1908 yılına kadar devam etti. Bu arada Şeyhülislamlık'ta Mektubi Kalemi'ne dahil edildi. Bir yandan da Nuvvab'da ve Mülkiye Mektebi'nde ahkam-ı evkaf, Medrese-t-ül Vaizin'de fıkıh, Süleymaniye Medresesi'nde mantık derslerini okutmayı sürdürdü. 1908 yılında dersiam oldu. Devrin ünlü hattatları Sami Efendi ve Bakkal Arif Efendi'den hat dersleri aldı.
2. Meşrutiyet'in ilanından sonra Meclis-i Mebusan'a Antalya mebusu olarak girdi. Şeyhülislam fetvayı vermediği için, 1. Fetva Emini olarak 2. Abdulhamit'in tahttan alınması için gereken fetva yı yazdı. Hürriyet ve İtilaf Fırkası'nda faaliyetler sürdürdü. Daha sonra sırasıyla, Dar-ül Hikmeti İslamiye azalığına (Ağustos 1918) , Nisan 1919'da bu kurumun başkanlığına tayin edildi. Damat Ferit Paşa'nın kabinelerinde Evkaf (Vakıflar) Nazırı olarak görev yaptı. Eylül 1919'da Ayan Meclisi üyeliğine getirildi. İttihat ve Terakki'nin ilim şubesinde görev yaptı.
1909 yılında Mülkiye Mektebi'nde Ahkam-ı Evkaf ve Arazi dersleri okutmuş ve yine aynı yıllarda Mekteb-i Kuzatta "Fıkıh" dersleri vermiştir. Daha sonra Darü'l-Hikmeti'l-İslamiye (Şeyhü'l-İslamlığa bağlı Yüksek Müşavere Heyeti) üyeliğine ve bir müddet sonra da başkanlığına tayin edilmiştir. I. Dünya Savaşı'ndan sonra Evkaf Nazırlığı'nda bulunmuş ve bu sırada ayan Meclisi üyesi olmuştur. Cumhuriyet'in ilanı esnasında Medrese-t-ül Mütehassisin'de mantık dersleri okutuyordu. Damat Ferit Paşa kabinelerindeki görevi dolayısıyla, bu kabinelerin Milli Mücadele aleyhine verdiği kararlarda sorumluluğu bulunduğu gerekçesiyle gıyabında idama mahkum edildiyse de, Ankara İstiklal Mahkemesi'nde yapılan yargılamasından sonra suçsuzluğu tespit edilerek beraat etti.
Cumhuriyetin ilanı sırasında Mütehassısin medresesinde mantık müderrisi idi. Medreseler kaldırılınca evinde inzivaya çekilmiş, ilmi tetkik ve araştırmalarına devam etmiştir. Yirmi yıl kadar devam eden bu uzlet (yalnızlık) devresi, "Hak Dini Kur'an Dili" adındaki Türkçe tefsiri hazırlamasına imkan vermiştir. Tefsire başlamadan önce Mısırlı Prens Abbas Halim Paşa'nın teşviki ile "Büyük İslam Hukuku Kamusu" ile meşgul bulunuyordu. Bu eserle birkaç yıl meşgul olduktan sonra yarım bırakmış ve tefsiri yazmaya başlamıştır.
Elmalılı Hafız Muhammed Hamdi Yazır, Erenköy'de 27 Mayıs 1942'de vefat etti. Kabri Sahrayı Cedit Mezarlığı'ndadır.
Eserleri
Basılmış Olanlar
Hak Dini Kur'an Dili (Kuran'ı Kerim Türkçe Tefsiri) Tahlil-i Tarih-i Felsefe-Metalib ve Mezahib-Maba'de't-Tabia ve Felsefe-i İlahiyye (Paul Janet ve Gabriel Seailles'ın Histoire de la philosophie çevirisi) İrşadü'l Ahlaf fi Ahkami'l-Evkaf (Mektebi Mülkiye için ders kitabı) Beyanul-Hak, Sırat-ı Müstakim ve Sebilürreşad mecmualarında makaleler
Basılmamış Olanlar
Usul-i Fıkıh'a ait bir eseri Surimantığa ait bir eseri Hukuk Kamusu (tamamlanmamış) Divan (eksik şekilde) |
