 |
Bertolt Brecht, kısaca Bert Brecht (asıl adı Eugen Berthold Friedrich Brecht) (10 Şubat 1898, Augsburg - 14 Ağustos 1956 Berlin) , Alman şair, oyun yazarı, tiyatro yönetmenidir. Epik tiyatro görüşüyle geleneksel tiyatronun sunduğu illüzyonu kıran ve tiyatroyu sosyal ve ideolojik bir foruma dönüştürmüş sosyalist tiyatro devrimcisidir.
Bertolt Brecht Bavyera'nın Ausburg kentinde dünyaya geldi. Yetenekli bir şair olan Brecht ilk şiirlerini 1913'te okul gazetesinde yayımladı. 1 sene sonra da yerel gazetede yazıları çıkmaya başladı. Asıl ilgisi edebiyat ve tiyatro olmasına rağmen bir süre tıp egitimi aldı. Birinci Dünya Savaşında askere alınıp hastanede görev yaptı. Savaşın son yılında "Ölü Askerin Öyküsü" adlı bir şiir yazdı. Bu şiiri yıllar sonra, Naziler tarafından suçlanarak Alman yurttaşlğından atılmasına sebep oldu. 1919'da şiir çalışmaları yoğun geçti ve şiirlerini Die Hauspostille kitabında topladı.
Tiyatroya olan ilgisi sürdüğünden 1924'de Berlin'e gitti. Carl Zuckmayer, Max Reinhart ve Helena Weigel gibi dönemin ünlü sanatçılarıyla tanışarak birlikte çalışma olanagı buldu. Daha sonra Helena Weigel ile evlendi. Bu sırada Brecht'in oyunlarının çoğunda Weigel baş roldeydi. Brecht'in tiyatro yaşamındaki yeni adımı Tiyatro yönetmeni Erwin Piscator ve besteci Kurt Weill ile tanıştıktan sonra oldu. Adam Adamdır [Mann ist Mann 1924 1926] adlı oyunu epik tiyatro anlayışının ilk denemesiydi. Epik tiyatro öğretici/düşünmeyi sağlayan bir tiyatro anlayışıdır. Bu anlayışa göre bir tiyatro oyunundaki olaylar dramatik bir biçimde canlandırılarak seyircinin sahnedeki olayla kendisini özdeşleştirmesini sağlamak yerine izleyiciye olayın dışında olduğu fark ettirilerek oyaşanan olay üzerine düşünmesi ve bu şekilde oyun izlerken öğrenmesini sağlamak gereklidir. Bu etkiye ise yabancılaştırma efekti adı verilir. Aristotelesçi tiyatrodaki dramatik canlandırma ile seyircinin sahnedeki kişiler ile özdeşleşmesi ve oyun sonunda yaşadığı arınma (katharsis) bu anlayışın eleştirdiği önemli noktalardan biridir. Epik tiyatronun amacı düşündürmek izleyicinin aklını kullanarak bir karara varmasını ve harekete geçmesini sağlamaktır.
Brecht fırsat eşitliğinden, dünyanın değişmesinden ve adaletli bir düzenin kurulmasından yanaydı. Marxist dünya görüşü doğrultusunda böylesine bir dönüşümün gerçekleşeceğine inanıyordu. Ona göre Tiyatro bu amaca ulaşmak için etkili araçlardan biriydi. Bu sıralarda kendisin yazdığı ve Kurt Weill'in müziklerini bestelediği dünya çapında ün kazanacak olan Mahagonny [1927] ve Üç Kuruşluk Opera [Die Dreigroschenoper 1928] adlı müzikalleri sahneye koydu. Brecht'in Almanya'da çalışma olanağı Nazilerin yönetime gelmesiyle ortadan kalktı. Ve Brecht 1933 yılında Almanya'yı terk etti. İlk önce İsviçre'ye daha sonra Danimarka'ya gitti. Burada 1933 yılına kadar kaldı ve Tak Tik [Die Rundköphe und Die Spitzköpfe [1931-34], Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti [Furcht und elend des Dritten Reiches 1935-38],Cesaret Ana ve Çocukları [Mutter Courage und Ihre Kinder 1938-39] gibi her biri birer baş yapıt olan oyunlarını yazdı. 1939 yılında Danimarka'nın Nazi tehdidi altına girmesiyle önce Finlandiya'ya sonra da 1941 yılında ABD'ye gitti. Brecht'in oyunlarından bazıları da İngilizceye çevrilerek ABD'de sahnelendi. Fakat oyunları ABD'de fazla ilgi görmedi. 1947'de ABD'de esen soğuk savaş rüzgarı ,Brecht'in Amerika'ya Karşı Etkinlikleri Soruşturma Komisyonunca sorguya çekilmesine neden oldu. Brecht bu sorgulamalarda dünya görüşüne ilişkin suçlamalara karşı çıktı. Bundan sonra ABD'de barınamayacağını anladı.
Brecht daha sonra Alman Demokratik Cumhuriyeti Yöneticilerinin çağrısı üzerine Doğu Berlin'e yerleşti ve 1948 de içlerinde eşi Helena Weigel'in de bulunduğu arkadaşlarıyla Berliner Ensemble adlı tiyatro topluluğunu kurdu. Bu tiyatro topluluğu kuramsal çalışmaları ve sahnelediği çok başarılı oyunlarıyla dünya çapında ün kazandı.
Bertolt Brecht 1956 ilkbaharında hastalandı ve kısa bir süre sonra Berlin'de öldü.
Brecht tiyatro ve estetik üzerine kuramsal kitaplar da yazmıştır. Aristotelesçi olarak adlandırdığı tiyatronun katharsis (arınma) anlayışını eleştirmiştir.
Kronoloji
10 Şubat 1898 - Ausburg, Almanya'da dünyaya geldi. 1914 - İlk şiir ve nesirlerini yayımladı. 1917 - Liseden mezun oldu, Münih'de tıp eğitimi almaya başladı. 1918 - Askere alındı, Ausburg'da sağlık görevlisi olarak çalışmaya başladı. 1918 - "Baal" isimli ilk oyununu yazdı, tiyatro eleştirmenliğine başladı. 1922 - Münih'de yaşıyor, yazarlık yapıyordu, Kleist ödülünü kazandı. 1926 - Sevgilisi Helena Weigel'den bir oğlu olur. "Adam Adamdır" isimli ilk marksist oyununu yazar. 1928 - Sevgilisi, oyuncu Helena Weigel ile evlenir. Ünlü eseri "Üç Kuruşluk Opera"yı yazar. 1932 - Gorki'nin Ana`sının bir uyarlamasını kaleme alır. Naziler iktidara gelir, oyunun gösterimi yasaklanır. 1933 - Sürgün; ailesiyle Almanya'dan ayrılmak zorunda kalır, İskandinavyaya gider. Bu sürgün yıllarında en önemli eserlerini kaleme alır. 1941 - Amerika'ya gider. 1947 - Amerika'dan ayrılır. 1949 - Ailesiyle Doğu Berlin'e yerleşir, kendi tiyatrosunu açar. 1950 - Berlin Sanatlar Akademisi üyesi olur. 1953 - PEN-Merkezi başkanı olur. 1955 - Artık çok ünlü olan Brecht'e SSCB Stalin Barış Ödülü verilir. 14 Ağustos 1956 - İki yeni oyun üzerine çalışırken, kalp krizi geçirir ve vefat eder.
EserleriBaal (1918/1923) Dilenci veya Ölü Köpek Adam Adamdır Üç Kuruşluk Opera Mutlu Son (1929) Mahagonny Şehrinin Yükselişi ve Çöküşü Ana Hitler Rejiminin Korku ve Sefaleti (Furcht und Elend des Dritten Reiches, 1935-38) Galileo'nun yaşamı Cesaret Ana ve Çocukları Kafkasya Tebeşir Dairesi Sezuan'ın İyi İnsanı (1939-41) Lukullus'un Sorgulanması
KaynakçaPortreler |
