 |
Agop Dilaçar - Doğumu 22 Mayıs, 1895 İstanbul - Ölümü - 12 Eylül, 1979 İstanbul
Agop Dilaçar (doğum. 22 Mayıs 1895 - ö. 12 Eylül 1979) , Türk dili üzerine uzmanlaşmış Ermeni asıllı Türk dilbilimcidir. Türk Dil Kurumu'nun ilk genel sekreteridir. Mustafa Kemal Atatürk'ün Türkçe ile ilgili çalışmalarına verdiği katkılardan dolayı "Dilaçar" soyadını almıştır. Ermenice ve Türkçenin yanında İngilizce, Yunanca, İspanyolca, Latince, Almanca, Rusça ve Bulgarca bilmekteydi. 1915 yılında Robert Kolej'den mezun olmuştur. I. Dünya Savaşında Kafkas cephesinde görev adlı. 1919'dan itibaren Robert Kolej'de İngilizce öğretmeni olarak çalışmaya başladı.
Hayat Hikayesi
1895'te İstanbul'da Agop Martayan adıyla doğan Agop Dilaçar, Robert Kolej'deki İngilizce öğretmenliğinin yanında, Sofya Üniversitesi'nde (Bulgaristan) eski Doğu dilleri dalında öğretim görevlisi olarak çalıştı. Aynı zamanda, Ermenice gazete yayınlanması konusunda çalışmalarını sürdürdü. I. Dünya Savaşı sırasında Diyarbakır'da 2. Ordu'da cesaretiyle tanınır oldu ve burada Mustafa Kemal Paşa ile tanıştı. Agop Martayan'ın zekası ve sadakatı Atatürk'ün dikkatini çekti.
Çalışmaları
Savaştan sonra, Beyrut'ta bir Ermeni okulunun müdürlüğünü ve Beyrut'ta Ermenice yayınlanan ilk gazetenin (Luys) genel yayın yönetmenliğini üzstlendi. Eşi Meline ile birlikte gittiği Sofya'da eski Türk dili ve Uygurca dersleri verdi ve ilk kitabını yayınladı. 22 Eylül 1932 yılında Dolmabahçe Sarayı'nda, Mustafa Kemal Atatürk'ün başkanlığında gerçekleştirilen Birinci Türk Dil Konferansı'na İstepan Gurdikyan and Kevork Simkeşyan ile birlikte dil uzmanı olarak davet edildi. Daha sonra çalışma ve araştırmalarını yeni kurulan Türk Dil Derneği'nin baş uzmanı ve ilk Genel Sekreteri olarak sürdüren Agop Martayan, 1934'teki Soyadı Yasası nedeniyle, Atatürk'ün kendisine Türk Dilinin gelişimine katkılarından dolayı önerdiği Dilaçar soyadını zevkle kabul etti. "Türk Tarih Tezi" ve "Güneş Dil Tezi" çalışmalarıyla, Türk Ulusu'nun ve Türk dilinin kökenlerinin bulunması konusunda önemli bilgileri ortaya çıkardı. 1936-1951 yılları arasında Ankara Üniversitesi'nde dil-tarih ve Türkoloji dersleri verdi ve Türk dili üzerine önemli çalışmalar yaptı. Latin harflerine yeni Türk abecesinin oluşturulması çalışmalarına katıldı. 1942-1960 yılları arasında Türk Ansiklopedisi'nin hazırlanması çalışmalarında başdanışmanlık yaptı. Türk Dil Derneği'ndeki makamına ve dil çalışmalarını 1979'daki ölümüne kadar sürdürdü.
Yayınları
Les bases Bio-Psychologiques de la Theorie Güneş Dil (Güneş Dil Tezi'nin Biyopsikolojik Kökenleri) (1936) Azeri Türkçesi (1950) Batı Türkçesi (1953) Lehçelerin Yazılma Tarzı Türk Dil ve Lehçelerinin Tasnifi Meselesi (1954) Devlet Dili Olarak Türkçe (1962) Wilhelm Thomsen ve Orhon Yazıtlarının Çözülüşü (1963) Türk Diline Genel Bir Bakış (1964) Türkiye'de Dil Özleşmesi (1965) Dil, Diller ve Dilcilik (1968) Kutadgu Bilig İncelemesi (1972) Anadili İlkeleri ve Türkiye Dışındaki Uygulamalar (1978) |
